หน่วยที่ 5 เกษตรตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและการอนุรักษ์ทรัพยากร

รายวิชา 31700-0007 หลักการเกษตร
เรื่อง: หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เกษตรยั่งยืน การอนุรักษ์ดินและน้ำ การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และการจัดการสิ่งแวดล้อม

สาระสำคัญ

  การทำการเกษตรให้เกิดความมั่นคงและยั่งยืน จำเป็นต้องดำเนินงานโดยคำนึงถึงความสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเป็นแนวทางสำคัญที่ช่วยให้เกษตรกรดำเนินชีวิตและประกอบอาชีพอย่างพอประมาณ มีเหตุผล และมีภูมิคุ้มกัน โดยอาศัยความรู้และคุณธรรมในการตัดสินใจ ควบคู่กับการทำเกษตรยั่งยืน การอนุรักษ์ดินและน้ำ การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และการจัดการสิ่งแวดล้อม เพื่อรักษาความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติและสร้างความมั่นคงในการผลิตทางการเกษตรในระยะยาว

จุดประสงค์การเรียนรู้

1. อธิบายหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและการนำไปประยุกต์ใช้ในการเกษตรได้

2. อธิบายรูปแบบและแนวทางการทำเกษตรยั่งยืนได้

3. เลือกวิธีการอนุรักษ์ดินและน้ำให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ได้

4. อธิบายแนวทางการใช้ทรัพยากรทางการเกษตรอย่างคุ้มค่าได้

5. ปฏิบัติตนในการจัดการสิ่งแวดล้อมและประกอบอาชีพเกษตรอย่างรับผิดชอบได้

หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงกับการเกษตร

1.1 ความหมายของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

  ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตและประกอบอาชีพที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระราชทานแก่ประชาชน เพื่อให้สามารถดำรงชีวิตได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน โดยเน้นการดำเนินชีวิตบนพื้นฐานของความพอดี การใช้เหตุผล และการเตรียมพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ  การนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ในการเกษตร ช่วยให้เกษตรกรสามารถวางแผนการผลิตให้เหมาะสมกับพื้นที่ เงินทุน แรงงาน และทรัพยากรที่มีอยู่ ลดการพึ่งพาปัจจัยภายนอก และสร้างความมั่นคงให้แก่ครอบครัวและชุมชน

1.2 หลัก 3 ห่วง 2 เงื่อนไข  ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงประกอบด้วยหลักสำคัญ 3 ประการ และ 2 เงื่อนไข ดังนี้

1. ความพอประมาณ  การดำเนินงานอย่างพอดี ไม่มากหรือน้อยจนเกินไป และไม่สร้างภาระหนี้สินเกินความสามารถ เช่น

• เลือกปลูกพืชให้เหมาะสมกับขนาดพื้นที่

• ใช้ปุ๋ยและน้ำในปริมาณที่เหมาะสม

• ลงทุนตามกำลังเงินทุนของครอบครัว

• ผลิตให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาด

2. ความมีเหตุผล

การตัดสินใจโดยพิจารณาข้อมูลและผลกระทบอย่างรอบคอบ เช่น วิเคราะห์สภาพดิน น้ำ ภูมิอากาศ ต้นทุนการผลิต และราคาผลผลิตก่อนเลือกชนิดพืชที่จะปลูก

3. การมีภูมิคุ้มกันที่ดี

  การเตรียมความพร้อมเพื่อรับมือกับความเสี่ยงและการเปลี่ยนแปลง เช่น การปลูกพืชหลากหลายชนิด การเก็บออมเงิน การสำรองเมล็ดพันธุ์ และการวางแผนรับมือกับภัยแล้งหรือราคาผลผลิตตกต่ำ

2 เงื่อนไขสำคัญ

• เงื่อนไขความรู้: มีความรู้เกี่ยวกับการผลิต การจัดการทรัพยากร การวางแผน และการนำความรู้มาประยุกต์ใช้อย่างรอบคอบ

• เงื่อนไขคุณธรรม: มีความซื่อสัตย์ ขยัน อดทน รับผิดชอบ ประหยัด และมีจิตสำนึกในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติ

1.3 การประยุกต์ใช้เศรษฐกิจพอเพียงในงานเกษตร

เกษตรกรสามารถนำหลักเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ได้หลายแนวทาง เช่น

1. ผลิตอาหารไว้บริโภคในครัวเรือนก่อน แล้วจึงจำหน่ายส่วนที่เหลือ

2. ปลูกพืชหลากหลายชนิดเพื่อลดความเสี่ยงจากการปลูกพืชชนิดเดียว

3. ใช้ปุ๋ยหมักและปุ๋ยคอกเพื่อลดการพึ่งพาปัจจัยการผลิตจากภายนอก

4. ใช้น้ำและพื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด

5. วางแผนรายรับ รายจ่าย และเก็บออมเงินเพื่อสำรองไว้ใช้ในยามจำเป็น

1.4 เกษตรทฤษฎีใหม่

เกษตรทฤษฎีใหม่เป็นแนวทางการบริหารจัดการที่ดินและน้ำเพื่อการเกษตร โดยมีหลักการจัดสรรพื้นที่ตามแนวทางสัดส่วน 30 : 30 : 30 : 10 ได้แก่

• ร้อยละ 30 สำหรับแหล่งน้ำ เช่น สระน้ำหรือบ่อน้ำ

• ร้อยละ 30 สำหรับปลูกข้าวเพื่อบริโภคในครัวเรือน

• ร้อยละ 30 สำหรับปลูกพืชผสมผสานและไม้ผล

• ร้อยละ 10 สำหรับที่อยู่อาศัย โรงเรือน ถนน และพื้นที่ใช้ประโยชน์อื่น ๆ

สัดส่วนดังกล่าวเป็นแนวทางเบื้องต้น สามารถปรับเปลี่ยนได้ตามสภาพพื้นที่ แหล่งน้ำ ภูมิอากาศ และความเหมาะสมของแต่ละครัวเรือน

เกษตรยั่งยืนและรูปแบบการทำเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

2.1 ความหมายของเกษตรยั่งยืน

  เกษตรยั่งยืน หมายถึง ระบบการผลิตทางการเกษตรที่สามารถดำเนินการได้อย่างต่อเนื่องในระยะยาว โดยคำนึงถึงความสมดุลด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างเหมาะสม รักษาความอุดมสมบูรณ์ของดินและน้ำ ลดผลกระทบต่อระบบนิเวศ และสร้างรายได้ที่มั่นคงให้แก่เกษตรกร

2.2 หลักการสำคัญของเกษตรยั่งยืน

1. ด้านเศรษฐกิจ: ลดต้นทุน เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และสร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง

2. ด้านสังคม: ส่งเสริมความมั่นคงทางอาหาร การพึ่งพาตนเอง และการมีส่วนร่วมของชุมชน

3. ด้านสิ่งแวดล้อม: รักษาความอุดมสมบูรณ์ของดินและน้ำ ลดมลพิษ และอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ

4. ด้านการจัดการ: วางแผนการผลิตให้เหมาะสมกับทรัพยากรและสามารถปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงได้

2.3 รูปแบบการทำเกษตรยั่งยืน

1. เกษตรผสมผสาน

  เป็นการทำกิจกรรมเกษตรหลายประเภทในพื้นที่เดียวกัน เช่น ปลูกไม้ผล พืชอาหาร เลี้ยงสัตว์ และเลี้ยงปลา โดยกิจกรรมต่าง ๆ สามารถเกื้อกูลกัน เช่น มูลสัตว์นำมาทำปุ๋ย เศษพืชนำไปใช้เป็นอาหารสัตว์ และน้ำจากบ่อปลาอาจนำไปใช้รดพืชตามความเหมาะสม

2. เกษตรอินทรีย์

  เป็นระบบการผลิตที่เน้นการใช้กระบวนการทางธรรมชาติ ลดการใช้สารเคมีสังเคราะห์ที่ไม่อนุญาตตามมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ ใช้ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยคอก และการจัดการศัตรูพืชด้วยวิธีผสมผสาน โดยต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง

3. วนเกษตร

  เป็นการปลูกไม้ยืนต้นร่วมกับพืชเกษตรหรือกิจกรรมอื่น ๆ ในพื้นที่เดียวกัน เช่น ปลูกไม้ผลร่วมกับพืชสมุนไพรหรือพืชคลุมดิน ช่วยเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ ลดการชะล้างพังทลายของดิน และสร้างรายได้หลายทาง

4. เกษตรทฤษฎีใหม่

  เป็นแนวทางการจัดการพื้นที่และน้ำให้เหมาะสม เพื่อให้เกษตรกรสามารถผลิตอาหารบริโภคในครัวเรือนและสร้างรายได้จากผลผลิตส่วนเกิน

5. เกษตรธรรมชาติ

  เป็นแนวทางการทำเกษตรที่เน้นการใช้กระบวนการธรรมชาติ ลดการรบกวนระบบนิเวศและลดการใช้ปัจจัยการผลิตจากภายนอก โดยมุ่งรักษาความสมดุลของดิน พืช และสิ่งมีชีวิตในพื้นที่

2.4 ประโยชน์ของการทำเกษตรยั่งยืน

• ช่วยลดต้นทุนการผลิตและลดการพึ่งพาปัจจัยภายนอก

• เพิ่มความหลากหลายของผลผลิตและแหล่งรายได้

• ช่วยรักษาความอุดมสมบูรณ์ของดินและแหล่งน้ำ

• ลดความเสี่ยงจากภัยธรรมชาติและราคาผลผลิตผันผวน

• ส่งเสริมความมั่นคงทางอาหารของครัวเรือนและชุมชน

• รักษาสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับการผลิตในระยะยาว

การอนุรักษ์ดินและน้ำในการเกษตร

3.1 ความสำคัญของดินและน้ำต่อการเกษตร

  ดินและน้ำเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่มีความสำคัญต่อการผลิตทางการเกษตร ดินเป็นแหล่งธาตุอาหารและที่ยึดเกาะของรากพืช ส่วน water เป็นปัจจัยที่จำเป็นต่อกระบวนการสังเคราะห์แสง การลำเลียงธาตุอาหาร และการเจริญเติบโตของพืช หากใช้ดินและน้ำอย่างไม่เหมาะสม อาจทำให้ดินเสื่อมโทรม สูญเสียความอุดมสมบูรณ์ เกิดการชะล้างพังทลาย และเกิดปัญหาการขาดแคลนน้ำ

สาเหตุที่ทำให้ดินเสื่อมโทรม

1. การปลูกพืชชนิดเดิมซ้ำ ๆ โดยไม่บำรุงดิน

2. การไถพรวนดินมากเกินไปหรือไม่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่

3. การเผาเศษวัสดุทางการเกษตร ทำให้สูญเสียอินทรียวัตถุ

4. การใช้ปุ๋ยและสารเคมีไม่ถูกต้องหรือมากเกินความจำเป็น

5. การตัดไม้ทำลายป่าและการปล่อยให้ดินว่างเปล่าโดยไม่มีพืชปกคลุม

สาเหตุที่ทำให้เกิดปัญหาด้านน้ำ

1. การใช้น้ำอย่างสิ้นเปลืองและไม่มีการวางแผน

2. การตัดไม้ทำลายป่าต้นน้ำ

3. การปล่อยน้ำเสียและสารเคมีลงสู่แหล่งน้ำ

4. การขาดแคลนแหล่งกักเก็บน้ำในฤดูแล้ง

5. การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทำให้ฝนตกไม่สม่ำเสมอ

3.2 วิธีการอนุรักษ์ดิน  การอนุรักษ์ดินเป็นการป้องกันไม่ให้ดินสูญเสียความอุดมสมบูรณ์และลดการชะล้างพังทลาย โดยสามารถดำเนินการได้หลายวิธี ดังนี้

1. การปลูกพืชคลุมดิน

  ปลูกพืชคลุมผิวดินเพื่อป้องกันแรงกระแทกจากเม็ดฝน ลดการระเหยของน้ำ และช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุเมื่อเศษพืชย่อยสลาย เช่น ถั่วพร้า ปอเทือง และถั่วพุ่ม

2. การปลูกพืชหมุนเวียน

 ปลูกพืชต่างชนิดสลับกันในพื้นที่เดิม เช่น ปลูกข้าวโพดสลับกับพืชตระกูลถั่ว ช่วยรักษาสมดุลธาตุอาหารและลดการสะสมของโรคและแมลงศัตรูพืชบางชนิด

3. การใช้ปุ๋ยอินทรีย์  ใช้ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก และปุ๋ยพืชสด เพื่อเพิ่มอินทรียวัตถุ ปรับปรุงโครงสร้างดิน และส่งเสริมกิจกรรมของสิ่งมีชีวิตในดิน

4. การปลูกพืชตามแนวระดับ ในพื้นที่ลาดชันควรปลูกพืชตามแนวระดับของพื้นที่ หรือทำแนวคันดินเพื่อลดความเร็วของน้ำไหลบ่าและลดการพัดพาหน้าดิน

5. การใช้วัสดุคลุมดิน  นำฟางข้าว ใบไม้แห้ง หญ้าแห้ง หรือเศษพืชที่เหมาะสมมาคลุมหน้าดิน ช่วยรักษาความชื้น ลดวัชพืช และลดการชะล้างหน้าดิน

3.3 วิธีการอนุรักษ์น้ำ  การอนุรักษ์น้ำเป็นการใช้และจัดการแหล่งน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อให้มีน้ำเพียงพอต่อการเกษตรและการดำรงชีวิต โดยมีแนวทางดังนี้

1. การเก็บกักน้ำ: สร้างสระน้ำ บ่อเก็บน้ำ หรือถังสำรองน้ำ เพื่อเก็บน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้ง

2. การให้น้ำอย่างประหยัด: ใช้ระบบน้ำหยดหรือระบบมินิสปริงเกลอร์ตามความเหมาะสมกับชนิดพืช

3. การให้น้ำตามความต้องการของพืช: ตรวจสอบความชื้นในดินและให้น้ำตามระยะการเจริญเติบโต

4. การรักษาป่าต้นน้ำ: อนุรักษ์พื้นที่ป่าและพืชพรรณบริเวณต้นน้ำ เพื่อช่วยรักษาวัฏจักรน้ำ

5. การป้องกันมลพิษทางน้ำ: ไม่ทิ้งขยะ น้ำเสีย หรือสารเคมีลงในแหล่งน้ำ และจัดการน้ำเสียก่อนปล่อยออกจากพื้นที่เกษตร

3.4 ตัวอย่างการจัดการดินและน้ำในสวนไม้ผล

  การทำสวนไม้ผล เช่น มะม่วง ลำไย ลิ้นจี่ และมะนาว สามารถอนุรักษ์ดินและน้ำได้โดยปลูกพืชคลุมดินระหว่างแถวไม้ผล ใช้เศษใบไม้หรือหญ้าแห้งคลุมบริเวณโคนต้น ติดตั้งระบบน้ำหยดหรือระบบให้น้ำที่เหมาะสม และจัดทำร่องระบายน้ำในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงต่อน้ำขัง วิธีดังกล่าวช่วยลดการสูญเสียความชื้น รักษาโครงสร้างดิน และเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำ

การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและการจัดการสิ่งแวดล้อมทางการเกษตร

4.1 การใช้ทรัพยากรทางการเกษตรอย่างคุ้มค่า

  การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า หมายถึง การนำทรัพยากรที่มีอยู่มาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ลดการสูญเสีย ลดของเสีย และใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ โดยไม่ส่งผลกระทบต่อความสามารถในการใช้ประโยชน์ของคนรุ่นต่อไป  ทรัพยากรที่สำคัญในการเกษตร ได้แก่ ดิน น้ำ แรงงาน พลังงาน เงินทุน เมล็ดพันธุ์ ปุ๋ย และวัสดุอุปกรณ์ ซึ่งควรมีการวางแผนการใช้ให้เหมาะสมกับความจำเป็น แนวทางการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า

1. การใช้ดิน: ปลูกพืชให้เหมาะสมกับชนิดดิน เพิ่มอินทรียวัตถุ และลดการไถพรวนที่ไม่จำเป็น

2. การใช้น้ำ: วางแผนการให้น้ำ เลือกระบบให้น้ำที่เหมาะสม และซ่อมแซมอุปกรณ์ที่รั่วซึม

3. การใช้ปุ๋ย: ตรวจวิเคราะห์ดินและใช้ปุ๋ยตามความต้องการของพืช เพื่อลดต้นทุนและป้องกันการสะสมธาตุอาหารเกินความจำเป็น

4. การใช้พลังงาน: เลือกใช้เครื่องจักรและอุปกรณ์ที่ประหยัดพลังงาน บำรุงรักษาเครื่องมือให้พร้อมใช้งาน

5. การใช้แรงงาน: จัดแบ่งงานให้เหมาะสมกับทักษะและระยะเวลาการผลิต

6. การใช้วัสดุเหลือใช้: นำเศษพืช ใบไม้ ฟางข้าว และมูลสัตว์มาใช้ทำปุ๋ยหมักหรือวัสดุคลุมดิน

4.2 การจัดการวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร

  วัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจากกระบวนการผลิต เช่น ฟางข้าว ซังข้าวโพด ใบไม้ กิ่งไม้ เศษผัก ผลไม้ และมูลสัตว์ หากจัดการไม่เหมาะสมอาจกลายเป็นแหล่งสะสมโรค แมลง หรือก่อให้เกิดมลพิษจากการเผาไหม้  แนวทางจัดการวัสดุเหลือใช้

• นำเศษพืชและใบไม้มาทำปุ๋ยหมัก

• ใช้ฟางข้าวและหญ้าแห้งเป็นวัสดุคลุมดิน

• นำเศษพืชบางชนิดไปใช้เป็นอาหารสัตว์ตามความเหมาะสม

• ใช้มูลสัตว์ผลิตปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก

• คัดแยกวัสดุที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้

• หลีกเลี่ยงการเผาเศษวัสดุในพื้นที่โล่ง เพื่อลดฝุ่นละอองและมลพิษทางอากาศ

4.3 การจัดการสิ่งแวดล้อมในพื้นที่เกษตร  การจัดการสิ่งแวดล้อมทางการเกษตรเป็นการควบคุมและลดผลกระทบจากกิจกรรมการผลิตที่อาจเกิดขึ้นกับดิน น้ำ อากาศ และสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ โดยมีแนวทางสำคัญดังนี้

1. การจัดการขยะและของเสีย

คัดแยกขยะทั่วไป ขยะรีไซเคิล และขยะอันตรายออกจากกัน ไม่ทิ้งขยะลงในแปลงหรือแหล่งน้ำ และกำจัดภาชนะบรรจุสารเคมีตามคำแนะนำและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

2. การจัดการสารเคมีทางการเกษตร

ใช้สารเคมีเท่าที่จำเป็นและตามคำแนะนำบนฉลาก สวมอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล จัดเก็บสารเคมีในสถานที่ปลอดภัย และไม่เทสารเคมีที่เหลือลงสู่แหล่งน้ำ

3. การลดมลพิษทางอากาศ

หลีกเลี่ยงการเผาเศษวัสดุทางการเกษตรในที่โล่ง ใช้วิธีไถกลบ ทำปุ๋ยหมัก หรือใช้ประโยชน์จากวัสดุเหลือใช้แทน

4. การอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ

รักษาพืชพรรณท้องถิ่น ปลูกไม้ยืนต้นและพืชดอกที่เป็นแหล่งอาหารของแมลงที่มีประโยชน์ และดูแลแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตในพื้นที่เกษตร

4.4 แนวทางการทำเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม  ตัวอย่างแนวทางที่สามารถนำไปใช้ได้จริง ได้แก่

• ใช้หลัก 3Rs ได้แก่ Reduce (ลดการใช้) Reuse (ใช้ซ้ำ) และ Recycle (นำกลับมาใช้ใหม่)

• ใช้ระบบจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน (IPM) โดยเน้นการสำรวจและเลือกวิธีควบคุมที่เหมาะสม

• ลดการใช้สารเคมีที่ไม่จำเป็น

• เพิ่มพื้นที่สีเขียวและปลูกไม้ยืนต้นในพื้นที่เกษตร

• บันทึกการใช้ทรัพยากรและของเสียเพื่อปรับปรุงการผลิต

• ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของสมาชิกในครอบครัวและชุมชนในการดูแลสิ่งแวดล้อม

4.5 สรุปสาระสำคัญ

  การเกษตรตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและการอนุรักษ์ทรัพยากร เป็นแนวทางที่ช่วยให้เกษตรกรสามารถดำเนินงานได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน โดยใช้ทรัพยากรอย่างพอประมาณ มีเหตุผล และเตรียมพร้อมรับความเสี่ยง ควบคู่กับการอนุรักษ์ดินและน้ำ การนำวัสดุเหลือใช้กลับมาใช้ประโยชน์ และการจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างเหมาะสม การดำเนินงานดังกล่าวช่วยลดต้นทุน รักษาความสมดุลของระบบนิเวศ และสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีให้แก่เกษตรกรและชุมชน

กิจกรรมเสนอแนะสำหรับการฝึกปฏิบัติ  กิจกรรม: ออกแบบแปลงเกษตรตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

  ให้ผู้เรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 3–5 คน ออกแบบแปลงเกษตรในพื้นที่จำลองหรือพื้นที่จริง โดยคำนึงถึงการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

แนวทางการปฏิบัติ

1. สำรวจพื้นที่และทรัพยากรที่มีอยู่ เช่น ดิน น้ำ และแสงแดด

2. วางแผนจัดสรรพื้นที่สำหรับปลูกพืช แหล่งน้ำ และกิจกรรมเกษตรอื่น ๆ

3. เลือกชนิดพืชให้เหมาะสมกับพื้นที่และความต้องการของครัวเรือน

4. ออกแบบแนวทางอนุรักษ์ดินและน้ำ เช่น การปลูกพืชคลุมดินและการใช้ระบบน้ำหยด

5. วางแผนจัดการวัสดุเหลือใช้ เช่น การทำปุ๋ยหมักและการใช้เศษพืชคลุมดิน

6. นำเสนอแนวทางการจัดการแปลงเกษตรที่สอดคล้องกับหลักเศรษฐกิจพอเพียง

ชิ้นงานที่มอบหมาย  : แผนผังแปลงเกษตรตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง พร้อมคำอธิบายการใช้ทรัพยากรและแนวทางอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

แนวทางการประเมินผล : ความถูกต้องของหลักการเศรษฐกิจพอเพียง ความเหมาะสมของการจัดสรรพื้นที่ การอนุรักษ์ดินและน้ำ การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และการนำเสนอผลงานของผู้เรียน